Van morele stress naar morele veerkracht in zorgorganisaties

Op dinsdag 23 oktober 2018 organiseren Probis en vzw Vorm in Vormingscentrum Guislain in Gent de studiedag 'Wanneer ons moreel kompas faalt'. Tijdens deze studiedag willen wij, samen met u, nadenken over het spanningsveld tussen normen en praktijk. Tussen 'goed willen doen' en professioneel ethisch handelen. Een van de sprekers is Veronique Hoste, onderzoeksmedewerker aan Howest. Zij zal het hebben over morele stress en morele veerkracht in zorgorganisaties. Zij licht hierbij alvast een tip van de sluier op.

Wat is morele stress precies?

Veronique Hoste: "Morele stress is het wrange gevoel dat mensen ervaren wanneer ze hun waarden en visie op goede zorg, op het 'goede' doen, niet in de praktijk kunnen brengen. Dat betekent dat iedereen in meer of mindere mate morele stress kan ervaren, naargelang van de waarden die hij of zij in een bepaalde situatie belangrijk vindt. Ons onderzoeksteam focust op mensen werkzaam in de zorgsector. Maar vele praktijkverhalen leren ons dat morele stress zich in alle werksituaties voordoet."

Is morele stress dan ook niet een kwaliteit?

"Morele stress wijst op de aanwezigheid van morele gevoeligheid. In het werken met kwetsbare mensen hebben en ontwikkelen zorgverleners vaak een grote morele gevoeligheid. Zij voelen aan wanneer aan het 'goede' geraakt wordt en bepaalde waarden in de zorg op het spel komen te staan. Daarom noemen wij morele gevoeligheid ook wel een barometer voor de kwaliteit van zorg."

Hoe ontstaat morele stress?

"De oorzaken waardoor mensen niet de zorg kunnen geven zoals zij het graag zouden willen, zijn velerlei. Zowel interne als externe factoren kunnen aanleiding geven tot morele stress. Interne factoren zijn factoren die bij jezelf liggen, bijv. twijfel, een gevoel van tekort aan deskundigheid. Externe factoren zijn bijvoorbeeld besparingen, maar eveneens kunnen de visie, procedures, werkprincipes en dynamieken op team- en organisatieniveau eveneens morele stress veroorzaken."

Hoe gaan organisaties het best aan de slag met morele stress bij hun medewerkers?

"Alles start bij het herkennen en erkennen dat er morele stress bij medewerkers aanwezig is. Het daarna in kaart brengen van wat, op welke momenten, in welke situaties morele stress veroorzaakt, geeft kans om morele stresservaringen bespreekbaar te maken."

"Samen openlijk kunnen en mogen reflecteren over dingen die ons raken, geeft ademruimte, en is een blijk van wederzijdse waardering, die op haar beurt kan leiden tot aanpassingen die de werksituatie verbeteren, op team- of organisatieniveau. Letterlijk en figuurlijk ruimte krijgen, is dan ook geen overbodige luxe."

Hebt u tips voor mensen die worden geconfronteerd met morele stress, bij zichzelf of bij hun collega's?

"Negeer signalen van morele stress niet. Noch bij jezelf, noch bij collega's. Een morele stresservaring is een uitnodiging om even stil te staan en bij jezelf te kijken wat en waarom iets je zó hard raakt."

"Reflecteer over morele stresservaringen, spreek erover en zoek steun bij collega's. Focus samen op wat veranderbaar is en zoek hulp- en/of krachtbronnen, die voor jou helpend zijn om je in je kracht te zetten. Bijvoorbeeld humor, coaching, ontwikkelings- en opleidingsmogelijkheden. Deze hulpbronnen zijn per persoon zeer verschillend en zijn bij voorkeur gekend voordat er spanning optreedt."

Ontdek het volledige programma van de studiedag 'Wanneer ons moreel kompas faalt'.