Lon Holtzer: "De zorg staat voor hartelijkheid én deskundigheid"

Eind 2010, goed zeven jaar geleden, ging Lon Holtzer aan de slag als Vlaams Zorgambassadeur. Wij peilden naar haar visie op de zorgarbeidsmarkt van vandaag én morgen. Die staat immers voor flinke uitdagingen. Zo studeren er bijvoorbeeld in 2019 geen bachelorverpleegkundigen af, door de verlenging van de opleiding van 3 naar 4 jaar, om maar één uitdaging te noemen. Zij is dus alleszins nog steeds 100% gemotiveerd om haar ambassadeurschap verder te zetten.

Mevrouw Holtzer, wat zou u jongeren die twijfelen over een carrière in de zorg vertellen?

"Ik zou hen zeggen zich allereerst goed te informeren. Nog te veel jongeren hebben vandaag een fout beeld van de zorg. Een beetje een clichébeeld. Wassen, verzorgen, tillen, omdraaien, ... Dat is de basiszorg, de fysieke zorg die er natuurlijk gewoon bijhoort. Dat ga ik niet ontkennen. Maar daarboven zit een grote bovenlaag van deskundigheid en specialisatie. En het is net die bovenlaag die een hele brede waaier aan zelfontwikkelingsdoelen en doorgroeimogelijkheden biedt. Zorgverlener, waar ligt je hart? In het OK, op de pediatrie, in de thuiszorg, in de geestelijke gezondheidszorg, ..."

"Uiteraard moet je een hart voor mensen hebben als je in de zorg wil werken. Dat is het vertrekpunt. Je moet empathisch zijn. Je zorgt tenslotte, elke dag opnieuw, als mens met mensen voor mensen. De zorg staat zo voor hartelijkheid én deskundigheid."

"Maar daarnaast zijn er tal van competenties die in en om patiëntenzorg steeds belangrijker worden: klinisch redeneren, communiceren, overleggen, delegeren, in team werken, ... Geen enkele zorgverlener werkt alleen."

"Je werkt steeds in team, multidisciplinair ook. Meer en meer samen met de patiënt, dan louter voor de patiënt. De patiënt maakt zelf ook steeds meer deel uit van de zorgequipe, zou je kunnen zeggen. Ik weet dat dat raar klinkt, maar toch is het zo. Het gaat er immers om de patiënt sterker te maken, en in dat proces heeft die patiënt evengoed een rol. Een heel belangrijke zelfs. Ook dat is de zorg van morgen en het werkveld van de zorgverlener van morgen."

"Voor toekomstige zorgverleners zijn stages daarbij onwaarschijnlijk belangrijk. Ik kan dat niet genoeg benadrukken. Het welslagen van die stages is uiteraard de verantwoordelijkheid van de zorgorganisaties, maar ook van de opleidingsinstellingen en de studenten zelf. Tijdens een stage komen toekomstige zorgverleners voor het eerst écht in het werkveld terecht, met alles erop en eraan. En net die eerste indrukken zijn zó belangrijk. Zorgorganisaties moeten zich daar voortdurend van bewust zijn. De zaadjes voor een geslaagde, geëngageerde carrière in de zorg worden vaak al tijdens de eerste dagen van de eerste stage gelegd. Ik raad leidinggevenden dan ook altijd aan om hun stagiairs te behandelen als pas gedolven goudklompjes en hen continu uit te dagen en te challengen."

Zijn zorgorganisaties daar vandaag al voldoende klaar voor?

"Zorgorganisaties moeten wezenlijk veranderen. Anders geraken wij er niet. Hoe gaan wij met dezelfde mensen - soms zelfs minder - tóch hetzelfde werk blijven doen voor een steeds groter wordend aantal zorgvragers, en toch kwaliteit blijven leveren?"

"Van vitaal belang is daarbij het bewust omgaan met de intrinsieke capaciteiten en de intrinsieke motivatie van zorgverleners. Want dat die intrinsieke motivatie er is, dat staat vast. Anders kies je niet voor een leven in dienst van andere mensen."

"Wat de zorg zo mooi maakt, is dat er zoveel mogelijkheden zijn. In de zorg is de kans dat je je vastrijdt erg klein. Een opleiding verpleegkunde bijvoorbeeld is heel compleet en maakt het mogelijk om op elk moment in je loopbaan van richting te veranderen. Zo ken ik heel wat verpleegkundigen die in de loop van hun carrière kozen voor een job als leerkracht of docent. Het DNA van leerkrachten en van zorgverleners ligt blijkbaar erg dicht bij elkaar."

Heeft u een gouden tip voor zorgverleners op een carrièrekruispunt?

"Je moet elke avond in de spiegel kunnen kijken. Is dit wat ik wil? Nu? Kan ik mij morgen opnieuw ten volle geven voor de beste zorg voor de zorgvragers? Het is een opmerkelijke statistiek dat 1 op 2 zorgverleners tijdens zijn of haar loopbaan slechts 1 werkgever heeft. Dat is langs de ene kant ook mooi. Het illustreert de betrokkenheid en het engagement van zorgverleners. Maar het dwingt tegelijk ook tot alertheid. In de zorg rijd je jezelf niet snel vast, maar je mag natuurlijk ook niet vastroesten."

"Het zou goed zijn mochten de verschillende deelsectoren in zorg en welzijn nog meer samenwerken. Over de schutting kijken. Ziekenhuis en ouderenzorg bijvoorbeeld. Je zou via doordachte personeelsuitwisselingen een enorme dynamiek kunnen creëren. Op het vlak van organisaties, maar ook voor individuele zorgverleners."

"Je kan niet in de zorg werken tegen je zin, tegen je goesting. Het is immers een heel groot deel van je leven en je identiteit. De perceptie is misschien anders, maar werken in de zorg is doorgaans ook heel goed te combineren met het gezinsleven. Zo ken ik heel wat verpleegkundigen die bewust kiezen voor nachtdienst om er zo steeds voor hun kinderen te kunnen zijn."

Intussen blijft de arbeidsmarkt toch krap. Wat zou u leidinggevenden aanraden?

"Praat meer met je medewerkers. Hoor wat er bij hen leeft. Wat hen bezighoudt. Wat hen drijft. Wat hen dwarszit. Welke piste zij nog zouden willen verkennen. Dat voelt erg onnatuurlijk, dat besef ik. Maar vaak zou het medewerkers net lucht, ademruimte kunnen geven. Je verliest dan misschien soms op korte termijn een medewerker, maar de zorg als geheel krijgt er dan op lange termijn een hypergemotiveerde kracht bij. En daar worden wij allemaal beter van."

"Ook moet de focus nog meer liggen op levenslang leren. Ik ben van mening dat de zorgsector zich pas écht kan ontwikkelen als zorgverleners dat ook doen. In een snel veranderende wereld zal een diploma niet langer allesbepalend zijn. Een diploma is een mooi vertrekpunt, maar geen eindpunt. Het is het startschot om jezelf op de werkvloer voortdurend verder te ontwikkelen. Jezelf doen groeien, zeg maar."

Welke eigenschap is daarvoor het belangrijkst?

"Zelfkritisch vermogen, zonder twijfel. Al tijdens hun opleiding worden zorgverleners gewezen op het belang van kritisch zijn. Dat moet wel op de werkvloer. Anders loert het gevaar om de hoek dat je als zorgverlener je automatische piloot inschakelt. Dat zou niet alleen nefast zijn voor de zorgkwaliteit, maar ook voor de betrokkenheid van medewerkers."

"Ik merk dat die kritische reflex heel erg leeft op de werkvloer, maar dat niet alle leidinggevenden met een even kritische bril naar de werking van hun organisatie kijken. En dat is jammer."

"Uiteraard vergrijst ook de werkvloer anno 2018. Dat schept volop uitdagingen, maar het zorgt ook voor mooie verhalen. Zo ontmoette ik onlangs een hoofdverpleegkundige die er bewust voor koos de laatste twee jaar van haar carrière terug naar de werkvloer te gaan. Daar waar het zovele jaren daarvoor allemaal begon. Ze genoot ervan opnieuw dicht bij de mensen te staan. De échte zorg. Prachtig toch?"

7 jaar zorgambassadeurschap in 5 accenten

Aantal vacatures

"Het aantal openstaande vacatures is sinds 2010 gedaald, maar begint nu terug te stijgen. Er is dus nog veel werk aan de winkel."

Vierjarige bacheloropleiding verpleegkunde

"De verlenging van de opleiding zal ongetwijfeld tot nog betere verpleegkundigen leiden. Het zal in 2019 wellicht even pijn doen, maar op lange termijn zal dat extra jaar van goudwaarde blijken."

Multidisciplinariteit

"Multidisciplinair is het nieuwe normaal. Samenwerken steeds vanzelfsprekender. En zo hoort het. Zorg is imers een teamsport."

Eerstelijnszorg nog belangrijker

"Eerstelijnszorg zal de volgende jaren nog belangrijker worden. Participatie is daarbij het kernwoord. Ook zorgconsumenten zijn steeds meer actief betrokken bij hun eigen zorg."

Anders denken

"In steeds meer zorgorganisaties wordt radicaal anders gedacht over zorg en arbeid. Met open vizier kijken naar slimmere manieren van werken en zorgen: dáár ligt de toekomst."