Hoe 'ondeugend' ethisch leiderschap zorgverleners weer raakbaar maakt

Op donderdag 23 oktober 2018 organiseren Probis en vzw Vorm in Vormingscentrum Guislain in Gent de studiedag 'Wanneer ons moreel kompas faalt'. Tijdens deze studiedag willen wij, samen met u, nadenken over het spanningsveld tussen normen en praktijk. Tussen 'goed willen doen' en professioneel ethisch handelen. Een van de sprekers is Linus Vanlaere, docent en onderzoeker verbonden aan VIVES Verpleeg- en vroedkunde en vrij wetenschappelijk medewerker aan de KU Leuven. Hij zal het hebben over ondeugend ethisch leiderschap. Leiderschap dat zorgverleners weer 'raakbaar' kan maken.

Waarom moeten zorgverleners eigenlijk ondeugend zijn?

Linus Vanlaere: "Ondeugend zijn hoéft niet per se, maar zorgverleners worden nog al te vaak afgeschilderd als halve of hele heiligen, supermensen die hun patiënten of bewoners altijd even graag zien, nooit een mindere dag hebben, en hun leidinggevenden steeds hondstrouw gehoorzamen."

"De vraag is of dat wel een realistisch beeld is. Zijn wij dan niet beter af met zorgverleners die soms een beetje ondeugend zijn, zoals échte mensen?"

Wat zijn de gevaren van té brave zorgverleners?

"In de zorg is er zelden een tekort aan regels, procedures, protocollen en controles. Wanneer er iets misloopt, komen er vaak alleen maar bij. Het gevolg is dat zorgverleners dan voortaan gewoon gedachteloos de regels van het systeem volgen. Niet meer 'de goede dingen doen', maar 'de dingen goed doen'. Wat die 'dingen' ook zijn. Het grote gevaar van deze 'moralicide' is dat daardoor ook de relatie tussen de zorgverlener en de kwetsbare oudere steeds meer naar de achtergrond verschuift. Terwijl soms kleine, vaak heel menselijke onvolmaaktheden tot onverwacht mooie resultaten kunnen leiden bij de patiënt of bewoner, de zorgverlener, de instelling, en zelfs het hele zorgsysteem."

Welke rol kunnen leidinggevenden spelen in het ondeugend maken van hun zorgverleners?

"Het is belangrijk dat leidinggevenden zorgverleners de ruimte geven om in relatie te gaan met de kwetsbare oudere, die telkens uniek is. Dat kan door hen de ruimte te geven om te reflecteren over die relatie. Een relatie waar vaak ook 'moeilijke' emoties als woede en frustratie een plaats hebben. Net die geboden ruimte zal de relationele en ethische vaardigheden van de zorgverlener versterken."

"Bovendien wordt daarmee ook het lerend vermogen van de organisatie gestimuleerd. Er ontstaat immers ruimte om ook eens te falen, om ook eens ongehoorzaam te zijn aan het systeem. En daarna dan zélf de juiste conclusies te trekken. En dat zorgt dan weer voor een flinke dosis 'verstandigheid', een onmisbare deugd voor goede zorg."

"Ondeugend ethisch leiderschap zorgt er met andere woorden voor dat mensen - weer - raakbaar worden. Het zijn immers raakbare - 'menselijke' - mensen die uiteindelijk in de organisatie het verschil zullen maken."

"Voor leidinggevenden komt het er dan op aan om zelf ook raakbaar te blijven? Misschien wel door zelf helemaal in het 'ondeugend' leiderschap te staan, en aan de slag te gaan met antipathie, middelmatigheid, hypocrisie, woede, luiheid en ongehoorzaamheid in uw relatie tot de organisatie en de medewerkers? Daar zijn wij toch mensen voor, niet?"

Ontdek het volledige programma van de studiedag 'Wanneer ons moreel kompas faalt'.